Yıllarca İngilizce Öğreniyoruz, Peki Neden Konuşamıyoruz?
İngilizceyi biliyoruz ama konuşamıyoruz. Peki, sorun gerçekten dil öğrenme yeteneğimizde mi, yoksa dili öğrenme biçimimizde mi?
Türkiye’de yabancı dil öğrenen insanların en sık kurduğu cümlelerden biri şudur:
“İngilizceyi anlıyorum ama konuşamıyorum.”
Aslında bu cümle oldukça düşündürücü. Çünkü pek çoğumuz ilkokuldan üniversiteye kadar yıllarca İngilizce dersi alıyoruz. Dil bilgisi kurallarını öğreniyor, kelime listeleri ezberliyor, boşluk doldurma soruları çözüyor ve sınavlara giriyoruz.
Ancak bir yabancıyla karşılaştığımızda veya İngilizce konuşmamız gereken bir ortamda bulunduğumuzda çoğu zaman zorlanıyoruz.
Basit bir soruya cevap vermeden önce zihnimizde uzun uzun düşünüyor, Türkçe cümleler kurup bunları İngilizceye çevirmeye çalışıyoruz. Bazen söylemek istediğimiz şeyi bildiğimiz hâlde kelimeler bir türlü ağzımızdan çıkmıyor.
Peki, yıllarca İngilizce öğrenmemize rağmen neden konuşmakta zorlanıyoruz?
Bu sorunun cevabı yalnızca öğrencilerde değil, dil öğrenmeye ilişkin alışkanlıklarımızda, eğitim yöntemlerimizde ve yabancı dile yaklaşımımızda gizli.
- İngilizceyi Bir İletişim Aracı Olarak Değil, Bir Ders Olarak Öğreniyoruz
Öncelikle kendimize şu soruyu sormalıyız:
İngilizceyi gerçekten iletişim kurmak için mi öğreniyoruz, yoksa sınavları geçmek için mi?
Türkiye’de yabancı dil eğitimi uzun yıllar boyunca büyük ölçüde dil bilgisi kuralları, kelime bilgisi ve yazılı sınavlar etrafında şekillendi.
Öğrenciler çoğu zaman Present Perfect Tense ile Past Simple Tense arasındaki farkı açıklayabiliyor. Ancak aynı öğrencilerden hafta sonu neler yaptıklarını İngilizce anlatmaları istendiğinde zorlanabiliyorlar.
Çünkü bir dilin kurallarını bilmek ile o dili kullanabilmek aynı şey değildir.
Bir insan yüzme tekniklerini kitaplardan öğrenebilir. Hangi kasların çalıştığını, nasıl nefes alınması gerektiğini ve doğru yüzme hareketlerini teorik olarak açıklayabilir.
Ancak bütün bunları bilmesi, suya girdiğinde iyi yüzebileceği anlamına gelmez.
Dil öğrenmek de buna benzer.
Dil bilgisi, iletişim kurabilmek için gerekli araçlardan biridir. Ancak bu bilgiyi gerçek konuşmalarda kullanabilmek ayrıca pratik gerektirir.
Dil öğretimi alanında bu ayrım, dilsel bilgi (linguistic knowledge) ve iletişimsel yeterlilik (communicative competence) kavramlarıyla açıklanabilir.
İletişimsel yeterlilik, yalnızca doğru cümle kurmayı değil; uygun zamanda, uygun ifadelerle ve uygun bağlamda iletişim kurabilmeyi de kapsar.
Dolayısıyla yabancı dil eğitiminde asıl hedef, öğrencilerin yalnızca İngilizce hakkında bilgi sahibi olmalarını değil, İngilizceyi kullanabilmelerini sağlamak olmalıdır.
- Konuşmayı Öğrenmek İçin Konuşmak Gerekiyor
Bir yabancı dili öğrenirken dinleme, okuma, yazma ve konuşma becerilerinin tamamı önemlidir.
Ancak bu beceriler birbirinin yerine geçmez.
Çok sayıda İngilizce metin okumak kelime bilgimizi geliştirebilir. İngilizce videolar izlemek dinleme becerimize katkı sağlayabilir. Dil bilgisi çalışmak daha doğru cümleler kurmamıza yardımcı olabilir.
Fakat bütün bunları yapmak, tek başına akıcı konuşabileceğimiz anlamına gelmez.
Çünkü konuşmak, öğrenilen bilgileri anlık olarak kullanmayı gerektirir.
Birisi bize İngilizce soru sorduğunda cevap vermek için dakikalarca düşünme şansımız olmayabilir. Karşımızdaki kişiyi anlamamız, söylemek istediğimiz şeyi planlamamız ve uygun kelimeleri hızlıca seçmemiz gerekir.
Bu beceri ise düzenli konuşma pratiğiyle gelişir.
Dil edinimi araştırmacısı Merrill Swain’in geliştirdiği Çıktı Hipotezi (Output Hypothesis), dil öğrenenlerin yalnızca dinleyerek ve okuyarak değil, dili kendileri üreterek de öğrendiklerini vurgular.
Öğrenci konuşmaya çalıştığında hangi kelimeleri bilmediğini, hangi dil bilgisi yapılarını kullanmakta zorlandığını ve hangi düşüncelerini ifade edemediğini fark eder.
Örneğin bir öğrenci İngilizcede geçmiş zaman yapılarını teorik olarak biliyor olabilir.
Ancak geçen yaz yaptığı tatili anlatmaya çalıştığında bazı fiillerin geçmiş zaman biçimlerini hatırlayamadığını fark edebilir.
İşte bu farkındalık, öğrenmenin önemli bir parçasıdır.
Konuşmak yalnızca öğrenilen bilgilerin sonucu değildir; aynı zamanda öğrenmenin kendisidir.
- Hata Yapmaktan Korktuğumuz İçin Konuşmaktan Kaçınıyoruz
Türkiye’de yabancı dil öğrenen pek çok kişinin karşılaştığı sorunlardan biri de hata yapma korkusudur.
“Yanlış telaffuz edersem ne olur?”
“Ya karşımdaki beni anlamazsa?”
“Ya arkadaşlarım gülerse?”
“Ya çok basit bir cümleyi bile yanlış kurarsam?”
Bu düşünceler, öğrencilerin konuşmaya başlamasını zorlaştırabilir.
Üstelik bazen sorun kelime veya dil bilgisi eksikliği değildir. Öğrenci aslında ne söylemek istediğini bilir ancak yanlış yapma ihtimali nedeniyle konuşmaktan kaçınır.
Yabancı dil eğitimi araştırmalarında bu durum yabancı dil kaygısı (foreign language anxiety) olarak ele alınır.
Horwitz, Horwitz ve Cope’un 1986 yılında yayımladığı önemli çalışma, yabancı dil sınıflarında yaşanan kaygının öğrenme deneyimini nasıl etkileyebileceğini ortaya koymuştur.
Özellikle olumsuz değerlendirilme korkusu, öğrencilerin sözlü iletişime katılımını zorlaştırabilir.
Burada üzerinde düşünmemiz gereken önemli bir nokta var:
Bir öğrenci yanlış cevap verdiğinde nasıl tepki veriyoruz?
Hatasını öğrenme fırsatı olarak mı görüyoruz, yoksa yalnızca düzeltilmesi gereken bir eksiklik olarak mı değerlendiriyoruz?
Oysa yabancı dil öğrenirken hata yapmak son derece doğaldır.
Ana dilimizi öğrenirken bile sayısız hata yaparız. Yanlış kelimeler kullanır, eksik cümleler kurar ve zaman içerisinde kendimizi daha doğru ifade etmeyi öğreniriz.
Yabancı dil öğreniminde de benzer bir süreç yaşanır.
Bu nedenle iyi bir dil eğitimi, öğrencilerin hiç hata yapmadığı bir ortam oluşturmayı değil, hata yapmaktan korkmadan iletişim kurabildikleri bir öğrenme ortamı geliştirmeyi hedeflemelidir.
- Önce Türkçe Düşünüp Sonra İngilizceye Çevirmeye Çalışıyoruz
İngilizce konuşurken yaşanan zorluklardan biri de zihinsel çeviri alışkanlığıdır.
Birisi bize “What did you do yesterday?” diye sorduğunda bazen doğrudan İngilizce cevap vermek yerine önce Türkçe düşünürüz:
“Dün arkadaşlarımla buluştum ve sinemaya gittim.”
Ardından bu cümleyi İngilizceye çevirmeye çalışırız.
“Yesterday… I… met… my friends…”
Bu süreç konuşmayı yavaşlatabilir.
Özellikle başlangıç seviyelerinde ana dilden yararlanmak oldukça doğaldır. Hatta bazı durumlarda ana dilin bilinçli kullanımı öğrenmeyi kolaylaştırabilir.
Ancak konuşma sırasında her cümleyi tek tek çevirmeye çalışmak, akıcılığın gelişmesini zorlaştırabilir.
Akıcı konuşabilmek için sık kullanılan kelime gruplarının ve cümle kalıplarının zaman içerisinde daha otomatik biçimde kullanılabilir hâle gelmesi gerekir.
Örneğin:
“I think…”
“In my opinion…”
“It depends on…”
“What I mean is…”
“I’m not sure, but…”
Bu tür ifadeler yeterince kullanıldığında, öğrenci her defasında cümleyi sıfırdan oluşturmak zorunda kalmaz.
Dil öğretiminde otomatikleşme (automaticity) olarak adlandırılan bu süreç, konuşma akıcılığının gelişmesinde önemli bir yere sahiptir.
Bu nedenle yabancı dil derslerinde öğrencilerin yalnızca yeni yapılar öğrenmeleri değil, öğrendikleri yapıları farklı iletişim durumlarında tekrar tekrar kullanmaları da gerekir.
- Çok Fazla Kelime Biliyoruz Ama Onları Kullanamıyoruz
Yabancı dil öğrenirken sıkça başvurduğumuz yöntemlerden biri kelime ezberlemektir.
Defterlerimize uzun kelime listeleri yazar, Türkçe karşılıklarını öğrenir ve zaman zaman bu kelimelerden sınava gireriz.
Ancak bir kelimenin anlamını bilmek, onu konuşurken rahatlıkla kullanabileceğimiz anlamına gelmez.
Örneğin İngilizcede decision kelimesinin “karar” anlamına geldiğini bilmek ile konuşma sırasında doğal biçimde “make a decision” ifadesini kullanabilmek farklı becerilerdir.
Benzer şekilde interested kelimesini bilmek, “I’m interested in learning new languages” cümlesini kolaylıkla kurabileceğimiz anlamına gelmeyebilir.
Dil öğreniminde bu durum, alıcı kelime bilgisi (receptive vocabulary) ve üretici kelime bilgisi (productive vocabulary) arasındaki farkla ilişkilidir.
Alıcı kelime bilgisi, okuduğumuzda veya duyduğumuzda anlayabildiğimiz kelimeleri kapsar.
Üretici kelime bilgisi ise konuşurken veya yazarken kullanabildiğimiz kelimelerle ilgilidir.
Genellikle anlayabildiğimiz kelimelerin sayısı, aktif olarak kullanabildiklerimizden daha fazladır.
Bu nedenle kelime öğrenirken yalnızca anlamını ezberlemek yerine o kelimeyle cümle kurmak, sorular sormak, kısa konuşmalar yapmak ve kelimeyi farklı bağlamlarda kullanmak önemlidir.
Bir kelimeyi gerçekten öğrenmek, onu yalnızca tanımak değil, gerektiğinde kullanabilmektir.
- Gerçek İletişim Ortamlarında Yeterince Pratik Yapmıyoruz
Yabancı dil öğrenirken sınıfta geçirilen sürenin nasıl kullanıldığı büyük önem taşır.
Örneğin 40 dakikalık bir İngilizce dersini düşünelim.
Öğretmen 25 dakika dil bilgisi anlatıyor, öğrenciler 10 dakika alıştırma çözüyor ve son 5 dakikada birkaç öğrenci soruları cevaplıyor.
Bu ders boyunca öğrenciler İngilizce öğrenmiş olabilirler. Ancak gerçekte ne kadar İngilizce konuşmuşlardır?
Özellikle kalabalık sınıflarda öğrencilerin bireysel konuşma süresi oldukça sınırlı kalabilir.
Oysa iletişim becerilerinin gelişebilmesi için öğrencilerin aktif katılım göstermeleri gerekir.
İkili konuşmalar, grup çalışmaları, rol yapma etkinlikleri, tartışmalar ve problem çözme görevleri bu açıdan önemli fırsatlar sunar.
Örneğin öğrencilerden yalnızca restoranlarda kullanılan İngilizce ifadeleri ezberlemelerini istemek yerine bir restoran ortamı canlandırmaları istenebilir.
Bir öğrenci garson, diğeri müşteri olur. Sipariş verirler, sorular sorarlar, anlamadıkları noktaları açıklığa kavuştururlar.
Böylece öğrenciler dili yalnızca öğrenmez, kullanırlar.
Bu yaklaşım, iletişimsel dil öğretimi (Communicative Language Teaching) ve görev temelli dil öğretimi (Task-Based Language Teaching) ile yakından ilişkilidir.
Bu yöntemlerde amaç, dilin gerçek iletişim ihtiyaçları doğrultusunda kullanılmasını sağlamaktır.
- Dil Öğrenmeyi Sınav Başarısıyla Karıştırıyoruz
Bir öğrencinin İngilizce sınavından yüksek not alması, o dili etkili biçimde konuşabildiğini gösterir mi?
Her zaman değil.
Çünkü sınavlar, ölçmek üzere tasarlandıkları beceriler hakkında bilgi verir.
Çoktan seçmeli bir dil bilgisi sınavı, öğrencinin belirli kuralları ne kadar iyi tanıdığını gösterebilir. Ancak aynı sınav öğrencinin bir iş görüşmesinde kendisini nasıl ifade edeceğini veya yabancı bir arkadaşla ne kadar rahat sohbet edebileceğini doğrudan ölçmez.
Bu nedenle yabancı dil eğitiminde değerlendirme yöntemlerinin öğrenme hedefleriyle uyumlu olması gerekir.
Eğer hedefimiz öğrencilerin İngilizce konuşabilmesi ise konuşma becerilerini de değerlendirmeliyiz.
Öğrenciler yalnızca doğru cevapları işaretleyerek değil, kendilerini sözlü olarak ifade ederek de gelişimlerini gösterebilmelidir.
Burada önemli olan sınavları tamamen ortadan kaldırmak değildir.
Önemli olan, dil öğrenme sürecini yalnızca sınav başarısına indirgememektir.
- Yüz Yüze Eğitim Bu Sorunların Çözümünde Nasıl Bir Rol Oynayabilir?
Yabancı dil öğreniminde karşılaşılan bu sorunlar, eğitim ortamının önemini de gündeme getiriyor.
Yüz yüze dil eğitimi, doğru öğretim yöntemleriyle birleştirildiğinde öğrencilerin iletişim becerilerini geliştirmeleri için önemli fırsatlar sunabilir.
Öğrenciler sınıf arkadaşlarıyla konuşabilir, öğretmenlerinden anlık geri bildirim alabilir, farklı konuşma durumlarını deneyimleyebilir ve zaman içerisinde kendilerini daha rahat ifade etmeye başlayabilirler.
Üstelik sınıf ortamında yalnızca kelimeler değil; jestler, mimikler, ses tonu ve beden dili de iletişimin bir parçası hâline gelir.
Öğrenci, gerçek bir konuşma sırasında karşısındaki kişinin tepkilerini gözlemleyebilir ve gerektiğinde söylediklerini yeniden düzenleyebilir.
Ancak burada önemli bir ayrıntıyı unutmamak gerekir:
Her yüz yüze ders, otomatik olarak etkili bir konuşma eğitimi değildir.
Öğretmenin sürekli konuştuğu, öğrencilerin yalnızca dinlediği ve dil bilgisi alıştırmaları yaptığı bir sınıfta da konuşma becerileri yeterince gelişmeyebilir.
Benzer şekilde iyi planlanmış çevrim içi derslerde de etkili konuşma pratiği yapılabilir.
Bu nedenle asıl belirleyici unsur, eğitimin yalnızca nerede gerçekleştirildiği değil, öğrencinin öğrenme sürecine ne kadar aktif katıldığıdır.
İyi bir yüz yüze dil eğitimi, öğrencilerin dili kullanabilecekleri güvenli, etkileşimli ve destekleyici bir ortam oluşturmalıdır.
- Peki, İngilizceyi Gerçekten Konuşabilmek İçin Ne Yapmalıyız?
Öncelikle dil öğrenmeye ilişkin beklentilerimizi değiştirmemiz gerekiyor.
İngilizce konuşabilmek için bütün dil bilgisi kurallarını eksiksiz öğrenmeyi beklemek doğru bir yaklaşım değildir.
Çünkü dil öğrenmek, önce bütün bilgileri tamamlayıp sonra uygulamaya geçtiğimiz bir süreç değildir.
Öğrenme ve kullanma birbirini destekleyerek ilerler.
Bu nedenle öğrencilerin mümkün olduğunca erken aşamalardan itibaren konuşmaya başlamaları önemlidir.
Başlangıç seviyesindeki bir öğrenci bile kendisini tanıtabilir, günlük alışkanlıklarından bahsedebilir, basit sorular sorabilir ve kısa cevaplar verebilir.
İlerleyen seviyelerde bu konuşmalar daha karmaşık hâle gelir.
Ayrıca yalnızca yeni kelimeler ve dil bilgisi yapıları öğrenmek yerine, bildiklerimizi kullanmaya da zaman ayırmalıyız.
Bir gün öğrendiğimiz kelimelerle kısa bir hikâye anlatabilir, başka bir gün izlediğimiz filmi özetleyebilir veya arkadaşlarımızla belirli bir konu hakkında tartışabiliriz.
Düzenli konuşma pratiği, öğrendiğimiz bilgilerin daha kolay kullanılabilir hâle gelmesine yardımcı olur.
Bunun yanında hata yapmaya yönelik bakış açımızı da değiştirmeliyiz.
Yanlış bir cümle kurmak, dili öğrenemediğimiz anlamına gelmez. Aksine, hangi noktada gelişmeye ihtiyaç duyduğumuzu fark etmemizi sağlayabilir.
Son olarak, yabancı dil öğrenimini yalnızca ders saatleriyle sınırlandırmamalıyız.
Dinlediğimiz müzikler, izlediğimiz filmler, okuduğumuz metinler ve günlük hayatta karşılaştığımız küçük iletişim fırsatları öğrenme sürecimizin bir parçası olabilir.
Ancak bütün bu etkinliklerin yanında, öğrendiklerimizi aktif olarak kullanmaya da özen göstermeliyiz.
Sonuç: İngilizceyi Öğrenmekten İngilizceyi Kullanmaya Geçmeliyiz
Türkiye’de yıllarca İngilizce dersi almamıza rağmen konuşmakta zorlanmamızın tek bir nedeni yok.
Sınav odaklı öğrenme alışkanlıkları, sınırlı konuşma pratiği, hata yapma korkusu, kelimeleri yalnızca ezberlemeye dayalı çalışma yöntemleri ve gerçek iletişim fırsatlarının yetersizliği bu soruna katkıda bulunabiliyor.
Ancak belki de en önemli sorun, dil öğrenmek ile dil kullanmak arasındaki farkı yeterince önemsemememiz.
Bir dili öğrenmek, yalnızca o dilin kurallarını bilmek değildir.
O dili kullanarak düşüncelerimizi ifade edebilmek, karşımızdaki insanı anlayabilmek, soru sorabilmek, cevap verebilmek ve gerektiğinde iletişimi sürdürebilmektir.
Bu nedenle yabancı dil eğitiminde yalnızca ne kadar bilgi öğrendiğimize değil, öğrendiklerimizi ne kadar kullanabildiğimize de odaklanmalıyız.
Öğrencilerin konuştuğu, soru sorduğu, hata yaptığı, yeniden denediği ve birbirleriyle iletişim kurduğu öğrenme ortamlarına daha fazla ihtiyaç duyuyoruz.
Çünkü yabancı dil öğrenmek, kusursuz cümleler kurana kadar sessizce beklemek değildir.
Yabancı dil öğrenmek, henüz kusursuz konuşamasak bile iletişim kurmaya cesaret edebilmektir.
Ve belki de artık kendimize sormamız gereken soru şudur:
“Kaç yıldır İngilizce öğreniyorum?” yerine “İngilizceyi ne kadar süredir gerçekten kullanıyorum?”